ონკოლოგია
ღვიძლის კიბო: სიმპტომები, მიზეზები, მკურნალობა და პროგნოზი

მოკლე პასუხი: ღვიძლის კიბო ყველაზე ხშირად ჰეპატოცელულური კარცინომაა, რომელიც ციროზით ან ღვიძლის ქრონიკული დაავადებით უკვე დაზიანებულ ქსოვილში ვითარდება. თუ სიმსივნე ადრე აღმოჩნდა ექვს თვეში ერთხელ ჩატარებული ექოსკოპიით, შესაძლებელია განკურნებაზე გათვლილი მკურნალობა: ქირურგიული რეზექცია, რადიოსიხშირული აბლაცია ან ღვიძლის გადანერგვა. უფრო შორსწასულ სტადიებზე დღეს იმუნოთერაპიის თანამედროვე კომბინაციები გამოიყენება.
მთავარი საკითხები:
- ჰეპატოცელულური კარცინომა ღვიძლის პირველადი სიმსივნეების დაახლოებით 80%-ია და შემთხვევათა თითქმის 90%-ში ციროზის ფონზე ვითარდება.
- თავიდან დაავადება უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, ამიტომ რისკის ჯგუფის ადამიანებს ექვს თვეში ერთხელ გეგმური ექოსკოპია სჭირდებათ.
- ალკოჰოლსა და B და C ვირუსულ ჰეპატიტებთან ერთად ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია მეტაბოლური სტეატოჰეპატიტი (MASH), რომელიც ჭარბი წონისა და დიაბეტის ფონზე სულ უფრო ხშირია.
- დიაგნოზი ძირითადად მრავალფაზიანი შრეობრივი კვლევით ისმება (კომპიუტერული ტომოგრაფია ან დინამიკური მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია, MRI); თუ რადიოლოგიური კრიტერიუმები დაკმაყოფილებულია, ბიოფსია ყოველთვის საჭირო არ არის.
- მკურნალობას სიმსივნის გავრცელებისა და ღვიძლის ფუნქციური რეზერვის მიხედვით არჩევენ; იგი აერთიანებს ქირურგიულ ჩარევას, ადგილობრივ (ლოკორეგიონულ) მეთოდებსა და პირველი რიგის იმუნოთერაპიას.
ღვიძლის პირველადი კიბო ავთვისებიანი უჯრედების გამრავლებაა, რომელიც თავად ღვიძლის ქსოვილში იწყება. ამით იგი განსხვავდება მეტასტაზებისგან, რომლებიც ღვიძლში სხვა ორგანოს (მსხვილი ნაწლავის, სარძევე ჯირკვლის, ფილტვის) სიმსივნიდან ხვდება. ღვიძლი სასიცოცხლო როლს ასრულებს საკვები ნივთიერებების გადამუშავებაში, სისხლის გაწმენდასა და ცილების წარმოქმნაში, ამიტომ სიმსივნის გაჩენა თანდათან არღვევს მთელი ორგანიზმის წონასწორობას. მკურნალობა სხვადასხვა დარგის სპეციალისტების მჭიდრო თანამშრომლობას მოითხოვს: ერთად მუშაობენ გასტროენტეროლოგები, ჰეპატოლოგები, ინტერვენციული რადიოლოგები, ღვიძლისა და სანაღვლე გზების ქირურგები და კლინიკური ონკოლოგები.
რა არის ღვიძლის კიბო და ჰეპატოცელულური კარცინომა?
ღვიძლის პირველადი კიბო ავთვისებიანი სიმსივნეა, რომელიც თავად ღვიძლის ქსოვილიდან ვითარდება. მისი ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ჰეპატოცელულური კარცინომა (HCC): მოზრდილებში დადგენილი შემთხვევების დაახლოებით 80% მასზე მოდის.
ამ ზოგადი სახელის ქვეშ აგებულებით განსხვავებული რამდენიმე სიმსივნე ერთიანდება. ჰეპატოცელულური კარცინომა ღვიძლის ძირითადი უჯრედებიდან, ჰეპატოციტებიდან ვითარდება, ღვიძლშიდა სანაღვლე სადინრებში კი შეიძლება ქოლანგიოკარცინომა გაჩნდეს, რომელზეც ღვიძლის პირველადი სიმსივნეების 10-15% მოდის. არსებობს უფრო იშვიათი ფორმებიც, მაგალითად ანგიოსარკომა და ჰეპატობლასტომა; ეს უკანასკნელი ძირითადად მცირეწლოვან ბავშვებში გვხვდება. მოზრდილთა ონკოლოგიაში მთავარი ყურადღება მაინც ჰეპატოცელულურ კარცინომას ეთმობა.
მსოფლიოში ამ დაავადების ახალი შემთხვევები საგრძნობლად მატულობს. ამაზე მიუთითებს ჟურნალ Lancet-ის კომისიის ეპიდემიოლოგიური ანგარიშები და საფრანგეთის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო კვლევების ეროვნული ინსტიტუტის (Inserm) მონაცემები: თუ სკრინინგი და პრევენცია იმავე ტემპით არ გაუმჯობესდა, 2050 წლისთვის ახალი დიაგნოზების რიცხვი შესაძლოა 50-90%-ით გაიზარდოს. მართალია, პირდაპირი მოქმედების ანტივირუსული პრეპარატებისა და ვაქცინაციის გავრცელება ზოგ რეგიონში ვირუსულ ჰეპატიტებს თანდათან ამცირებს, მაგრამ შემთხვევების საერთო რიცხვი მაინც იზრდება. ამას ერთად განაპირობებს ალკოჰოლით გამოწვეული ღვიძლის დაავადებები და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევასთან დაკავშირებული ღვიძლის გაცხიმოვნების გავრცელება.
ჰეპატოცელულური კარცინომის მთავარი თავისებურება ის არის, რომ იგი თითქმის ყოველთვის უკვე დაავადებულ ქსოვილში ვითარდება. სხვა მკვრივი (სოლიდური) სიმსივნეებისგან განსხვავებით, რომლებიც ჯანმრთელ ქსოვილში ჩნდება, HCC-ის მკურნალობისას მუდმივად გასათვალისწინებელია, რომ ღვიძლის ფუნქცია გამოხატული ფიბროზის ან ჩამოყალიბებული ციროზის გამო უკვე დაქვეითებულია.
როგორია ღვიძლის კიბოს პირველი სიმპტომები?
საწყის ეტაპზე ღვიძლის კიბო, როგორც წესი, შესამჩნევ სიმპტომებს არ იწვევს. უფრო გვიან სტადიაზე ჩნდება ხანგრძლივი სისუსტე, წონის უნებლიე კლება, სიმძიმის შეგრძნება მარჯვენა ნეკნებქვეშ, სიყვითლე ან მუცლის გადიდება მუცლის ღრუში სითხის დაგროვების (ასციტის) გამო.
თავად ღვიძლის ქსოვილში მგრძნობელობის რეცეპტორები არ არის, ამიტომ მცირე ზომის კერები დიდხანს უმტკივნეულოა. ყრუ ტკივილი ან სიმძიმის შეგრძნება უმეტესად მხოლოდ მაშინ ჩნდება, როდესაც გაზრდილი სიმსივნე ჭიმავს გლისონის კაფსულას, ანუ ღვიძლის გარემომცველ ფიბროზულ გარსს; ტკივილი ზოგჯერ მარჯვენა მხარს გადაეცემა.
სამედიცინო შეფასებისას მნიშვნელოვანია, ერთმანეთისგან გაირჩეს ზოგადი ნიშნები და ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის გამოვლინებები:
- ზოგადი მდგომარეობის გაუარესება: მუდმივი დაღლილობა, მადის დაქვეითება და წონის კლება აშკარა მიზეზის გარეშე.
- მუდმივი დისკომფორტი ან ტკივილი მარჯვენა ფერდქვეშა არეში, რომელიც ხელით გასინჯვისას ან ღრმა ჩასუნთქვისას ძლიერდება.
- ასციტის (მუცლის ღრუში სითხის დაგროვების) გაჩენა ან სწრაფი მატება, რის გამოც მუცელი დიდდება.
- სიყვითლე (თვალებისა და კანის გაყვითლება), რომელსაც ხშირად ახლავს შარდის გამუქება და განავლის გაუფერულება.
- მსუბუქად გამოხატული ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათია (ტვინის ფუნქციის დარღვევა ღვიძლის დაავადების გამო): ძილ-ღვიძილის რიტმის მოშლა, დროდადრო გონების არევა ან ასტერიქსისი (მტევნების უნებლიე კანკალი).
- სისხლდენა, კერძოდ საყლაპავის გაგანიერებული ვენების გასკდომის გამო, რასაც კარის ვენაში წნევის მატება (პორტული ჰიპერტენზია) იწვევს.
ღვიძლის კიბოს საწყისი სიმპტომები ხშირად ერწყმის ღვიძლის უკვე არსებული ქრონიკული დაავადების ნიშნებს. თუ ციროზის მქონე პაციენტის მდგომარეობა აქამდე სტაბილური იყო, ღვიძლის ფუნქციის ყოველი აუხსნელი გაუარესება, შარდმდენების უეცარი უეფექტობა ან ასციტის გაჩენა ნიშნავს, რომ დაუყოვნებლივ უნდა შემოწმდეს, ხომ არ განვითარდა სიმსივნე.
რა იწვევს ღვიძლის სიმსივნეს და ვინ არის რისკის ჯგუფში?
ჰეპატოცელულური კარცინომა შემთხვევათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ვითარდება ღვიძლის ქრონიკული დაავადების ფონზე, რომელიც უკვე ციროზის სტადიამდეა მისული. ასეთი დაავადების მიზეზია B ან C ჰეპატიტი, ალკოჰოლის ხანგრძლივი მოხმარება ან სიმსუქნესა და დიაბეტთან დაკავშირებული მეტაბოლური სტეატოჰეპატიტი (MASH).
სიმსივნური გადაგვარება წლობით გაგრძელებული ანთების შედეგია. ღვიძლის უჯრედების განმეორებითი დაზიანება იწვევს მათი კვდომისა და უწესრიგო აღდგენის უწყვეტ ციკლებს. შედეგად თანდათან გროვდება ნაწიბუროვანი ქსოვილი (ფიბროზი), ღვიძლის აგებულება რეგენერაციულ კვანძებად გარდაიქმნება (ციროზი), ჰეპატოციტებში კი ერთმანეთის მიყოლებით ჩნდება გენეტიკური დარღვევები.
ძირითადი ხელშემწყობი ფაქტორებია:
- ქრონიკული ინფექცია B ჰეპატიტის ვირუსით (HBV): ეს დნმ-ის შემცველი ვირუსი თავის გენეტიკურ თანმიმდევრობებს ადამიანის გენომში ნერგავს და ამით პირდაპირ იწვევს მუტაციებს. ამიტომ HCC შეიძლება ციროზის ჩამოყალიბებამდეც განვითარდეს.
- ქრონიკული ინფექცია C ჰეპატიტის ვირუსით (HCV): ეს რნმ-ის შემცველი ვირუსი ღვიძლს ხანგრძლივი ანთებითა და უჯრედების კვდომით აზიანებს, რაც საბოლოოდ ციროზს იწვევს.
- ალკოჰოლის ქრონიკული მოხმარება: საფრანგეთსა და დასავლეთ ევროპაში ეს ერთ-ერთი უპირველესი მიზეზია. ალკოჰოლის დაშლის პროდუქტი, აცეტალდეჰიდი, ქსოვილისთვის ტოქსიკურია, დროთა განმავლობაში კი ალკოჰოლური ციროზი ყალიბდება.
- მეტაბოლური სტეატოჰეპატიტი (MASH, ადრე NASH): ინსულინრეზისტენტობის, მეტაბოლური სინდრომის, ჭარბი წონისა და მე-2 ტიპის დიაბეტის შედეგია. მისი სიხშირე ყველაზე სწრაფად იზრდება, კარცინომა კი ზოგჯერ ფიბროზის ფონზეც ჩნდება, სანამ ციროზი ჩამოყალიბდება.
- მემკვიდრეობითი ჰემოქრომატოზი: ღვიძლის ქსოვილში რკინის ჭარბი დაგროვება ძლიერ ჟანგვით სტრესს იწვევს.
- აფლატოქსინების ზემოქმედება: ამ ტოქსინებს ობის სოკო Aspergillus გამოიმუშავებს. ცხელ და ნესტიან კლიმატში ისინი აბინძურებს ცუდად შენახულ ზოგიერთ თესლსა და მარცვლეულს და მკვეთრად აძლიერებს HBV-ის კანცეროგენულ მოქმედებას.
ღვიძლის კიბოს მიზეზებისა და შედეგების ცოდნა გვეხმარება ზუსტად განვსაზღვროთ, ვის სჭირდება რეგულარული მეთვალყურეობა. თუ სიმსივნე ადრე არ გამოვლინდა, იზრდება ღვიძლის ტერმინალური უკმარისობის, პორტული ჰიპერტენზიის მძიმე გართულებებისა და მეტასტაზების რისკი, მკურნალობის არჩევანი კი მკვეთრად ვიწროვდება.
როგორ ისმება ღვიძლის კიბოს დიაგნოზი: გამოსახვითი კვლევები და სისხლის ანალიზი
ღვიძლის სიმსივნეს ძირითადად დინამიკური შრეობრივი კვლევით ადგენენ (მრავალფაზიანი კომპიუტერული ტომოგრაფია ან ღვიძლის MRI), რომელიც ამ სიმსივნისთვის დამახასიათებელ სისხლმომარაგების სურათს აჩვენებს. ამას ემატება სისხლში ალფა-ფეტოპროტეინის განსაზღვრა და ღვიძლის ფუნქციის ლაბორატორიული შეფასება.
ჰეპატოცელულური კარცინომის თავისებურება ის არის, რომ დიაგნოზის დასასმელად ქსოვილის გამოკვლევა (ბიოფსია) სავალდებულო არ არის. თუ ციროზის ან ქრონიკული B ჰეპატიტის მქონე პაციენტს აღმოაჩნდა სულ მცირე ერთი სანტიმეტრის კვანძი, რომელსაც ტიპური სისხლძარღვოვანი სურათი აქვს, ეს დიაგნოზის დასადასტურებლად ჩვეულებრივ საკმარისია.
მრავალფაზიან კვლევაზე (ვენაში იოდის ან გადოლინიუმის შემცველი საკონტრასტო ნივთიერების შეყვანის შემდეგ) ეს სურათი ორი დამახასიათებელი ფაზისგან შედგება:
- კონტრასტის ინტენსიური დაგროვება არტერიულ ფაზაში (wash-in): სიმსივნეს ძირითადად ახლად წარმოქმნილი არტერიული სისხლძარღვები კვებავს, ამიტომ იგი საკონტრასტო ნივთიერებას პირველივე წამებში ძლიერად იგროვებს.
- კონტრასტის ადრეული გამორეცხვა პორტულ და წონასწორობის ფაზებში (wash-out): ირგვლივ მდებარე ქსოვილი კონტრასტით გაჯერებული რჩება, კვანძი კი მისგან სწრაფად თავისუფლდება და მეზობელ ჯანმრთელ ღვიძლთან შედარებით უფრო მუქი ხდება.
ღვიძლის დინამიკური MRI, რომლის დროსაც საჭიროებისას სპეციალურ ჰეპატობილიარულ საკონტრასტო ნივთიერებებს იყენებენ, განსაკუთრებით ზუსტია ორ სანტიმეტრზე მცირე კერების შესაფასებლად. იგი ეხმარება ექიმს, კეთილთვისებიანი რეგენერაციული კვანძები ადრეული ავთვისებიანი ფორმებისგან გაარჩიოს.
ღვიძლის კიბოს დიაგნოსტიკაში სისხლის ანალიზი აუცილებელ დამატებით ინფორმაციას იძლევა. ალფა-ფეტოპროტეინი (AFP) სიმსივნური მარკერია, რომელსაც სისხლში საზღვრავენ: ძალიან მაღალი მაჩვენებელი (განსაკუთრებით 200-400 ნგ/მლ-ზე მეტი) დიაგნოზს მნიშვნელოვნად ამყარებს, თუმცა ნორმალური მაჩვენებელი ადრეულ HCC-ს არ გამორიცხავს. ამასთან, სისხლის ანალიზებით ზუსტდება ღვიძლის ფუნქციური რეზერვი:
- საერთო და პირდაპირი ბილირუბინი.
- ალბუმინის დონე სისხლში.
- პროთრომბინის ინდექსი და საერთაშორისო ნორმალიზებული ფარდობა (INR).
- სისხლის საერთო ანალიზი: მასში ეძებენ თრომბოციტების შემცირებას (თრომბოციტოპენიას), რაც პორტულ ჰიპერტენზიაზე მიუთითებს.
- კრეატინინი და ელექტროლიტები სისხლში, რათა შეფასდეს, რამდენად აისახა დაავადება თირკმელებზე.
ღვიძლის ბიოფსიას ექოსკოპიის ან კომპიუტერული ტომოგრაფიის კონტროლით მხოლოდ გაურკვეველ შემთხვევებში აკეთებენ: როდესაც კვანძი ისეთ ღვიძლშია, რომელსაც ციროზის ნიშნები არ აქვს; როდესაც გამოსახულება აღიარებულ რადიოლოგიურ კრიტერიუმებს (LI-RADS კლასიფიკაცია) სრულად არ აკმაყოფილებს; ან როდესაც საეჭვოა ქოლანგიოკარცინომა ან მეტასტაზი.
როგორ მკურნალობენ ღვიძლის კიბოს სტადიების მიხედვით?
მკურნალობის გეგმას BCLC კლასიფიკაციის მიხედვით ადგენენ, რათა ჩარევა სიმსივნის გავრცელებასა და ღვიძლის ქსოვილის მდგომარეობას შეესაბამებოდეს. არჩევანი მოიცავს განკურნებაზე გათვლილ მეთოდებს (რეზექცია, თერმოაბლაცია, გადანერგვა), ლოკორეგიონულ, ანუ უშუალოდ ღვიძლზე მიმართულ პროცედურებსა და სისტემური იმუნოთერაპიის ახალ სქემებს.
ექიმები ბარსელონის კლასიფიკაციას (BCLC - Barcelona Clinic Liver Cancer) ეყრდნობიან. იგი ერთად აფასებს კვანძების ზომასა და რაოდენობას, ღვიძლის დაზიანების ხარისხს Child-Pugh-ის სკალით (A, B ან C სტადია) და იმას, რამდენად დამოუკიდებლად უმკლავდება ადამიანი ყოველდღიურ საქმიანობას (ECOG-ის სკალა).
| BCLC სტადია | სიმსივნის მახასიათებლები | ღვიძლის ფუნქცია | პირველი რიგის მკურნალობა |
|---|---|---|---|
| სტადია 0 (ძალიან ადრეული) | ერთი კვანძი < 2 სმ | Child-Pugh A, კარგი ზოგადი მდგომარეობა | ქირურგიული რეზექცია ან კანგავლითი თერმოაბლაცია |
| სტადია A (ადრეული) | ერთი კვანძი ან არაუმეტეს 3 კვანძისა, ≤ 3 სმ | Child-Pugh A-B | ღვიძლის გადანერგვა, რეზექცია ან ადგილობრივი აბლაცია |
| სტადია B (შუალედური) | მრავლობითი კვანძები, სისხლძარღვებში ჩაზრდის გარეშე | Child-Pugh A-B, შენარჩუნებული ფუნქცია | ტრანსარტერიული ქიმიოემბოლიზაცია (TACE) ან რადიოემბოლიზაცია |
| სტადია C (შორსწასული) | კარის ვენაში ჩაზრდა ან შორეული მეტასტაზები | Child-Pugh A (ან B, მკაცრად შერჩეულ შემთხვევებში) | კომბინირებული იმუნოთერაპია ან შიგნით მისაღები მიზნობრივი თერაპია |
| სტადია D (ტერმინალური) | ღვიძლის მძიმე უკმარისობა ან ზოგადი მდგომარეობის მკვეთრი გაუარესება | Child-Pugh C | შემამსუბუქებელი და მხარდამჭერი მზრუნველობა (თუ გადანერგვა არ არის შესაძლებელი) |
განკურნებაზე გათვლილი მეთოდები
ქირურგიული რეზექცია ნიშნავს ღვიძლის იმ სეგმენტის ან წილის ამოკვეთას, რომელშიც სიმსივნეა, ჯანმრთელი ქსოვილის საკმარის არშიასთან ერთად. ამ ოპერაციას განიხილავენ მაშინ, როდესაც პაციენტს გამოხატული პორტული ჰიპერტენზია არ აქვს და დარჩენილი ღვიძლის მოცულობა საკმარისია, რომ ოპერაციის შემდეგ ღვიძლის უკმარისობა არ განვითარდეს.
კანგავლითი თერმოაბლაცია (რადიოსიხშირული ან მიკროტალღური) სიმსივნურ უჯრედებს სითბოთი ანადგურებს: ზონდი კანის გავლით შეჰყავთ ექოსკოპიის ან კომპიუტერული ტომოგრაფიის კონტროლით. 3 სანტიმეტრზე მცირე კვანძების შემთხვევაში, თუ ისინი მსხვილი სისხლძარღვებისა და მთავარი სანაღვლე გზებისგან მოშორებით მდებარეობს, ეს მეთოდი ოპერაციის ტოლფას შედეგს იძლევა.
ღვიძლის გადანერგვის მთავარი ონკოლოგიური უპირატესობა ის არის, რომ ერთი ოპერაციით ამოკვეთენ სიმსივნესაც და ციროზით შეცვლილ მთელ ღვიძლსაც, რომელიც ახალი სიმსივნის გაჩენის წყაროა. გადანერგვის ჩვენება მილანის კრიტერიუმებს ეფუძნება (ერთი კერა ≤ 5 სმ ან 2-3 კერა ≤ 3 სმ, სისხლძარღვებში მაკროსკოპული ჩაზრდის გარეშე). გადანერგვის შესაძლებლობა დონორული ორგანოების რაოდენობაზეა დამოკიდებული, ლოდინის პერიოდში კი ხშირად საჭიროა ადგილობრივი მკურნალობა, რომ კერა სტაბილური დარჩეს.
ლოკორეგიონული მკურნალობა
როდესაც ოპერაცია შეუძლებელია, მაგრამ დაავადება ღვიძლს არ გასცდენია და კარის ვენაში სიმსივნური თრომბი არ არის (BCLC B სტადია), ნაჩვენებია ტრანსარტერიული ქიმიოემბოლიზაცია (TACE). ამ პროცედურის დროს ქიმიოთერაპიის პრეპარატი მიზანმიმართულად შეჰყავთ სიმსივნის მკვებავ ღვიძლის არტერიაში, სიმსივნის სისხლძარღვებს კი მიკრონაწილაკებით დროებით ახშობენ. რადიოემბოლიზაციის (TARE) დროს არტერიაში შეჰყავთ რადიოაქტიური იზოტოპით (იტრიუმ-90) დატვირთული მიკროსფეროები: ეს არის შერჩევითი შინაგანი სხივური თერაპია.
სისტემური მკურნალობა და იმუნოთერაპია
შორსწასული ღვიძლის კიბოს მკურნალობა ძირეულად შეიცვალა მას შემდეგ, რაც დაინერგა იმუნო-ონკოლოგიაზე დაფუძნებული მედიკამენტები. ღვიძლის კიბოს მკურნალობა იმუნოთერაპიით დღეს პირველი რიგის სტანდარტია BCLC C სტადიის პაციენტებისთვის და B სტადიის ზოგიერთი იმ პაციენტისთვისაც, რომლისთვისაც ლოკორეგიონული ჩარევა შეუფერებელია.
PD-L1-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულის (atezolizumab) და VEGF-ის ინჰიბიტორის (bevacizumab) კომბინაციამ უკეთესი შედეგი აჩვენა, ვიდრე თიროზინკინაზას ძველმა ინჰიბიტორებმა. მეორე ვარიანტია ორი იმუნოთერაპიული პრეპარატის (durvalumab და tremelimumab) ერთად გამოყენება. იგი განსაკუთრებით მაშინ არის ნაჩვენები, როდესაც bevacizumab უკუნაჩვენებია, კერძოდ კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენის მაღალი რისკის დროს.
როდესაც იმუნოთერაპია უკუნაჩვენებია ან პაციენტი მას ცუდად იტანს, კვლავ გამოიყენება შიგნით მისაღები მიზნობრივი (ტარგეტული) პრეპარატები: პირველი რიგის მკურნალობად sorafenib ან lenvatinib, მეორე რიგის მკურნალობად regorafenib ან cabozantinib. ისინი ანელებს სიმსივნური უჯრედების გამრავლებას და აფერხებს ანგიოგენეზს, ანუ ახალი სისხლძარღვების წარმოქმნას.
როგორია სიცოცხლის ხანგრძლივობა და გადარჩენის შანსი ღვიძლის კიბოს დროს?
სიცოცხლის ხანგრძლივობა ძირითადად იმაზეა დამოკიდებული, რა სტადიაზე დაისვა დიაგნოზი და რამდენად შენარჩუნებულია ღვიძლის ფუნქცია. ძალიან ადრეულ სტადიაზე ქირურგიულად ნამკურნალები სიმსივნის დროს ხუთწლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი შეიძლება 60%-ს აღემატებოდეს, მეტასტაზური დაავადების დროს კი გადარჩენის მედიანა (დრო, რომლის შემდეგაც პაციენტების ნახევარი ცოცხალია) უფრო მოკლეა.
ჰეპატოცელულური კარცინომის პროგნოზს ორი დამოუკიდებელი ფაქტორი განსაზღვრავს: თავად სიმსივნის მოცულობა და ღვიძლის ძირითადი დაავადების სიმძიმე. მაგალითად, თუ მცირე ზომის კერა მძიმედ დაზიანებულ ღვიძლში გაჩნდა (Child-Pugh C სტადიის ციროზი), დაავადების მიმდინარეობას უპირველესად ღვიძლის უკმარისობა განსაზღვრავს.
სამედიცინო ლიტერატურაში საწყისი BCLC სტადიის მიხედვით ასეთი საშუალო მონაცემებია აღწერილი:
- ძალიან ადრეული და ადრეული სტადიები (BCLC 0 და A): ქირურგიული რეზექციის ან თერმოაბლაციის შემდეგ 5-წლიანი საერთო გადარჩენის მაჩვენებელი უმეტესად 50-70%-ია. შერჩევის კრიტერიუმების დაცვით ჩატარებული გადანერგვის შემდეგ 5-წლიანი გადარჩენა ჩვეულებრივ 70-80%-ს აღწევს, დაავადების დაბრუნების (რეციდივის) სიხშირე კი ყველაზე დაბალია.
- შუალედური სტადია (BCLC B): თუ პაციენტი ტრანსარტერიულ ქიმიოემბოლიზაციას კარგად იტანს და პროცედურა ჩვენების მიხედვით მეორდება, გადარჩენის მედიანა ჩვეულებრივ 24-36 თვეა.
- შორსწასული სტადია (BCLC C): ადრე მედიანა 6-10 თვის ფარგლებში მერყეობდა, დღეს კი, იმუნოთერაპიისა და მიზნობრივი თერაპიის თანამედროვე სქემების წყალობით, ხშირად 18-24 თვეა.
- ტერმინალური სტადია (BCLC D): ღვიძლის მძიმე უკმარისობისას, როდესაც გადანერგვის პერსპექტივა არ არსებობს, გადარჩენის მედიანა მოკლეა, დაახლოებით რამდენიმე თვე. ამ ეტაპზე მთავარია შემამსუბუქებელი (პალიატიური) მზრუნველობა და ყოველდღიური კომფორტი.
ღვიძლის კიბოს დროს სიცოცხლის ხანგრძლივობა თანდათან უმჯობესდება: ექვს თვეში ერთხელ ჩატარებული სკრინინგი ადრეულ სტადიაზე ჩარევის საშუალებას იძლევა, მედიკამენტური მკურნალობა კი მუდმივად ვითარდება.
როგორ ავიცილოთ თავიდან ღვიძლის კიბო და როგორ ტარდება რეგულარული მეთვალყურეობა?
პრევენციის საფუძველია B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო აცრა, ნივთიერებათა ცვლის დარღვევების კონტროლი და ღვიძლის გეგმური ექოსკოპია ექვს თვეში ერთხელ ყველა პაციენტისთვის, ვისაც ციროზი დაუდასტურდა.
ჰეპატოცელულური კარცინომის პრევენცია ორ დონეზე მიმდინარეობს: პირველადი პრევენციის მიზანია ღვიძლის ქრონიკული დაავადების თავიდან აცილება, მეორეულისა კი საეჭვო კვანძების ადრეული აღმოჩენა.
პირველადი პრევენცია მოიცავს:
- B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია: აცრა იცავს HBV-ით ქრონიკული ინფექციისგან და პირველი ვაქცინაა, რომელიც ფართო მასშტაბით ეფექტურად მოქმედებს მკვრივი სიმსივნის წინააღმდეგ.
- ანტივირუსული მკურნალობა: პირდაპირი მოქმედების ანტივირუსული პრეპარატები C ჰეპატიტის ვირუსულ ინფექციას შემთხვევათა 95%-ზე მეტში კურნავს. HBV-ით ინფიცირებულ ადამიანებში ნუკლეოზიდების ანალოგების (entecavir, tenofovir) რეგულარული მიღება ვირუსის გამრავლებას ბლოკავს და სიმსივნის რისკს საგრძნობლად ამცირებს.
- ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება: ალკოჰოლით გამოწვეული ღვიძლის დაავადებების პრევენცია სწორედ ამას ეფუძნება.
- ნივთიერებათა ცვლის კონტროლი: რეგულარული ფიზიკური აქტივობა, დაბალანსებული კვება, დიაბეტისა და სისხლში ცხიმების ცვლის დარღვევის (დისლიპიდემიის) მოწესრიგება ზღუდავს ღვიძლში ცხიმის დაგროვებას და ამცირებს MASH-ისა და ფიბროზის სიხშირეს.
მეორეული პრევენციისთვის ღვიძლის დაავადებების შემსწავლელი ევროპული, ამერიკული და ფრანგული საზოგადოებები (EASL, AASLD, AFEF) მუცლის ღრუს ექოსკოპიას ექვს თვეში ერთხელ ურჩევენ ყველას, ვისაც ციროზი დაუდასტურდა, აგრეთვე HBV-ის იმ მატარებლებს, რომლებსაც დამატებითი რისკის ფაქტორები აქვთ (40 წელზე მეტი ასაკი, დაავადების შემთხვევები ოჯახში). ექვსთვიანი შუალედი შეესაბამება იმ საშუალო დროს, რომელშიც, შეფასებით, საწყისი HCC-ის მოცულობა ორმაგდება. ამიტომ სიმსივნის აღმოჩენა ხერხდება მაშინ, როდესაც მისი დიამეტრი 2 ან 3 სანტიმეტრზე ნაკლებია, ანუ იმ ზღვარზე, სადაც განკურნებაზე გათვლილი მეთოდები ჯერ კიდევ სრული ძალით მოქმედებს.
მკურნალობის რისკები, გვერდითი მოვლენები და გართულებები
ჰეპატოცელულური კარცინომის მკურნალობის ყოველ მეთოდს თავისი გვერდითი მოვლენები ახლავს, თანაც ისეთ ვითარებაში, როდესაც ღვიძლის ფუნქცია ისედაც მოწყვლადია.
ადგილობრივი ჩარევების შემდეგ საჭიროა გულდასმითი, გეგმაზომიერი დაკვირვება:
- ღვიძლის ოპერაცია: ოპერაციის დროს და მის შემდგომ ადრეულ პერიოდში შესაძლო გართულებებია სისხლდენა, ნაღვლის გაჟონვა (ბილომა), სითხის ჩაგუბება ან დიაფრაგმისქვეშა აბსცესი (ჩირქგროვა) და, რაც მთავარია, ღვიძლის მწვავე უკმარისობა, თუ დარჩენილი ქსოვილი ორგანიზმის მოთხოვნილებას ვერ ფარავს.
- თერმოაბლაცია: სერიოზული გართულებები პროცედურების 2-3%-ზე ნაკლებში გვხვდება: ღვიძლშიდა ჰემატომა (სისხლის ჩაგუბება), მეზობელი ორგანოების (დიაფრაგმის, მსხვილი ნაწლავის) დაზიანება ან პნევმოთორაქსი (ჰაერის მოხვედრა პლევრის ღრუში), როდესაც მკურნალობენ მაღლა, დიაფრაგმის გუმბათის ქვეშ მდებარე კერას.
- ტრანსარტერიული ქიმიოემბოლიზაცია: პირველი 48 საათის განმავლობაში ხშირია ემბოლიზაციის შემდგომი სინდრომი (მუცლის ტკივილი, ოდნავ მომატებული ტემპერატურა, გულისრევა, ღვიძლის ფერმენტების დროებითი მატება), რომელიც უმეტესად თავისით გაივლის. თუ ღვიძლის ფუნქციური რეზერვი ისედაც მცირე იყო, შეიძლება გაჩნდეს ასციტი ან ღვიძლის ფუნქცია უფრო მკვეთრად გაუარესდეს.
თანამედროვე სისტემურ მკურნალობას თავისი დამახასიათებელი გვერდითი მოვლენები აქვს:
- იმუნოთერაპია (საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები): ამ პრეპარატებმა შეიძლება აუტოიმუნური ხასიათის გართულებები გამოიწვიოს (ღვიძლის, მსხვილი ნაწლავის, ფარისებრი ჯირკვლის ან ფილტვის ქსოვილის ანთება). ამიტომ საჭიროა მუდმივი კლინიკური და ლაბორატორიული კონტროლი, გამწვავებისას კი კორტიკოსტეროიდებით სწრაფი მკურნალობა.
- VEGF-ის საწინააღმდეგო პრეპარატები და თიროზინკინაზას ინჰიბიტორები: სისხლძარღვების ზრდის დამთრგუნველ (ანტიანგიოგენურ) პრეპარატებს, მაგალითად bevacizumab-ს, ახლავს არტერიული წნევის მომატების, შარდში ცილის გამოყოფისა და კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენის რისკი. ამიტომ მკურნალობის დაწყებამდე ყოველთვის ინიშნება საყლაპავისა და კუჭის ენდოსკოპია, რომ შეფასდეს და, საჭიროების შემთხვევაში, გადაიკვანძოს საყლაპავის გაგანიერებული ვენები, რომლებიც სისხლდენით იმუქრება.
თუ სახლში რაიმე უჩვეულო ნიშანი გაჩნდა (აუხსნელი სიცხე, სისხლიანი ღებინება, შავი, კუპრისებრი განავალი, აშკარა სიყვითლე ან ყურადღების მოკრების გაძნელება), პაციენტი დაუყოვნებლივ უნდა გასინჯოს ექიმმა სპეციალიზებულ დაწესებულებაში.
ხშირად დასმული კითხვები
ღვიძლის კიბოს მე-4 სტადია: როგორია სიცოცხლის ხანგრძლივობა?
მე-4 სტადიაზე (როდესაც სიმსივნე ღვიძლს გასცდა ან სისხლძარღვებში ფართოდ არის ჩაზრდილი) საერთო გადარჩენის მედიანა უმეტესად 12-24 თვეა, თუ პაციენტს შეუძლია მიიღოს თანამედროვე იმუნოთერაპია ანტიანგიოგენურ პრეპარატთან ერთად. პრაქტიკაში ეს ციფრები იცვლება იმის მიხედვით, როგორია პაციენტის ზოგადი მდგომარეობა და რამდენად ინარჩუნებს ღვიძლი ფუნქციას მკურნალობის ციკლების განმავლობაში.
ღვიძლის კიბო სასიკვდილოა?
ღვიძლის კიბო მძიმე დაავადებაა და შეიძლება სწრაფად განვითარდეს, მაგრამ ყოველთვის სასიკვდილო არ არის. თუ იგი ადრეულ სტადიაზე აღმოჩნდა ექვს თვეში ერთხელ ჩატარებული სკრინინგული ექოსკოპიით, განკურნებაზე გათვლილი მეთოდები, როგორიცაა თერმოაბლაცია, ნაწილობრივი რეზექცია ან ღვიძლის გადანერგვა, ხანგრძლივი რემისიისა და დაავადების გრძელვადიანი კონტროლის საშუალებას იძლევა.
რატომ არ არის ბიოფსია აუცილებელი დიაგნოზის დასასმელად?
ციროზიან ღვიძლში ერთ სანტიმეტრზე დიდი კერა და მრავალფაზიან დინამიკურ კვლევაზე ტიპური სისხლძარღვოვანი სურათი (კონტრასტის სწრაფი დაგროვება არტერიულ ფაზაში და გამორეცხვა პორტულ ფაზაში) ერთად თითქმის სრული სპეციფიკურობით ადასტურებს დიაგნოზს. ზუსტად ამ შემთხვევაში ბიოფსია სავალდებულო არ არის; ამით პაციენტი ინვაზიურ ჩარევას იცილებს და აღარ არსებობს სისხლდენის ან ნემსის გზაზე სიმსივნური უჯრედების გაბნევის მცირე რისკი.
რა კრიტერიუმებით ირჩევენ პაციენტს ღვიძლის გადანერგვისთვის?
ღვიძლის გადანერგვის ჩვენება, როგორც წესი, მილანის კრიტერიუმებს ეფუძნება: ერთი კვანძი არაუმეტეს 5 სანტიმეტრისა ან მაქსიმუმ სამი კვანძი, რომელთაგან თითოეული 3 სანტიმეტრს არ აღემატება, მსხვილ სისხლძარღვებში ჩაზრდისა და შორეული მეტასტაზების გარეშე. გარდა ამისა, პაციენტის გული ოპერაციასა და ნარკოზს უნდა უძლებდეს, ალკოჰოლსა და სხვა ტოქსიკურ ნივთიერებებზე ხანგრძლივი უარი კი სამედიცინო გუნდმა უნდა დაადასტუროს.
არ იცით, რომელი ჰოსპიტალი შეესაბამება თქვენს შემთხვევას?
ატვირთეთ თქვენი სამედიცინო დოკუმენტები და ჩვენი ხელოვნური ინტელექტი შეადარებს მათ ქსელის თითოეული ჰოსპიტლის დადასტურებულ შესაძლებლობებს.
- ატვირთეთ დოკუმენტები (ანგარიშის შექმნა არ არის საჭირო)
- ხელოვნური ინტელექტი შეარჩევს ჰოსპიტლებს, რომლებიც რეალურად მკურნალობენ თქვენს შემთხვევას
- თქვენ თავად ირჩევთ, ვის გაეგზავნოს თქვენი შემთხვევა. ჩვენ წარვადგენთ მას ჰოსპიტლის ენაზე და ჰოსპიტალი პირდაპირ გიპასუხებთ
უფასოა და ანონიმური. თქვენი დოკუმენტები კონფიდენციალური რჩება, სანამ თავად არ გადაწყვეტთ მათ გაგზავნას.


