პანკრეატოდუოდენექტომია (უიპლი)

პანკრეასი მდებარეობს მუცლის ზედა ნაწილის სიღრმეში, კუჭის უკან. მისი თავი მოთავსებულია თორმეტგოჯა ნაწლავის ნადრეკში, ნაღვლის სადინარი გადის მასში ნაწლავში ნაღვლის ჩასადენად და იგი მჭიდროდ ემიჯნება მსხვილ სისხლძარღვებს. ვინაიდან ამ ორგანოებს საერთო სისხლმომარაგება აქვთ, ამ მიდამოში არსებული სიმსივნის იზოლირებულად ამოკვეთა შეუძლებელია. პანკრეატოდუოდენექტომია გულისხმობს პანკრეასის თავის, თორმეტგოჯა ნაწლავის, ნაღვლის სადინარის ქვედა ნაწილისა და ნაღვლის ბუშტის ამოკვეთას მიმდებარე ლიმფურ კვანძებთან ერთად; კლასიკურ ვარიანტში კუჭის ქვედა ნაწილიც იკვეთება, ხოლო პილორუსის შემნახველი მეთოდის დროს იგი ხელუხლებელი რჩება. შემდეგ ქირურგი აღადგენს საჭმლის მომნელებელ ტრაქტს დარჩენილი პანკრეასის, ნაღვლის სადინარისა და კუჭის წვრილი ნაწლავის მარყუჟთან შეერთებით, რითაც იქმნება სამი ახალი ანასტომოზი. როდესაც სიმსივნე ეხება მსხვილ ვენას, იმავე ოპერაციის დროს შესაძლოა ამ ვენის ნაწილის ამოკვეთა და რეკონსტრუქცია.

უიპლის ოპერაცია რეკომენდებულია პანკრეასის თავისა და მის ირგვლივ მდებარე, პერიამპულარულ მიდამოში არსებული სიმსივნეების დროს. ყველაზე ხშირი მიზეზია პანკრეასის სადინროვანი ადენოკარცინომა, პანკრეასის კიბოს ძირითადი ფორმა, როდესაც გამოკვლევები აჩვენებს, რომ მისი სრული ამოკვეთა შესაძლებელია. სხვა ჩვენებები მოიცავს ფატერის დვრილის, ნაღვლის სადინარის ქვედა ნაწილისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის კიბოს, ნეიროენდოკრინულ სიმსივნეებსა და კისტოზურ წარმონაქმნებს იმ მახასიათებლებით, რომლებიც მიუთითებს ავთვისებიანობის რისკზე, როგორიცაა ზოგიერთი ინტრადუქტული პაპილარული მუცინოზური ნეოპლაზია. იგი იშვიათად გამოიყენება ქრონიკული პანკრეატიტის დროსაც, როდესაც ძლიერი ტკივილი ლოკალიზებულია გადიდებულ პანკრეასის თავში. უმტკივნეულო სიყვითლე, წონის კლება, ქავილი, უფერული განავალი და მუქი შარდი ამ მიდამოში სიმსივნის ტიპური პირველი ნიშნებია. ოპერაციის მიზანშეწონილობას განსაზღვრავს მულტიდისციპლინური გუნდი პანკრეასის სპეციფიკური კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და სხვა ვიზუალიზაციური კვლევების საფუძველზე, ხოლო მოსაზღვრე სიმსივნეების დროს ხშირად ჯერ ინიშნება ქიმიოთერაპია სიმსივნის შესამცირებლად და მისი ბიოლოგიური ქცევის შესაფასებლად.

ოპერაცია ტარდება ზოგადი ანესთეზიის ქვეშ, ხშირად ეპიდურულ ან სხვა რეგიონულ გაუტკივარებასთან კომბინაციაში. უიპლის პროცედურების უმეტესობა ტარდება მუცლის ზედა ნაწილში ღია განაკვეთით, ხოლო შერჩეულ შემთხვევებში გამოცდილი გუნდები იყენებენ ლაპაროსკოპიულ ან რობოტულ ტექნიკას. ქირურგი ჯერ ამოწმებს, რომ კიბო არ არის გავრცელებული ღვიძლში ან მუცლის ფარის გარსზე, რისთვისაც ზოგჯერ დასაწყისში ტარდება ხანმოკლე ლაპაროსკოპიული დათვალიერება. ამოკვეთის ეტაპზე ხდება თორმეტგოჯა ნაწლავისა და პანკრეასის თავის გამოყოფა მსხვილი სისხლძარღვებისგან და პანკრეასის, ნაღვლის სადინარის, კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავისა და წვრილი ნაწლავის გადაკვეთა, რის შემდეგაც ამოღებული მასალა იგზავნება ლიმფურ კვანძებთან ერთად. რეკონსტრუქციის ეტაპზე წვრილი ნაწლავის მარყუჟი ამოიწევა და უერთდება ჯერ პანკრეასს, შემდეგ ნაღვლის სადინარს და ბოლოს კუჭს ან თორმეტგოჯა ნაწლავს. შეერთების ადგილებთან შესაძლოა დატოვონ დრენაჟები. მთელი ოპერაცია ჩვეულებრივ გრძელდება დაახლოებით 4-8 საათი.

კანდიდატურა დამოკიდებულია ორ საკითხზე: შესაძლებელია თუ არა სიმსივნის სრული ამოკვეთა და არის თუ არა პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა მზად ასეთი მასშტაბური ოპერაციისთვის. პირველ კითხვას პასუხობს პანკრეასის პროტოკოლით ჩატარებული კომპიუტერული ტომოგრაფია, ხშირად მაგნიტურ-რეზონანსულ ტომოგრაფიასთან, ენდოსკოპიურ ულტრაბგერით კვლევასა და ბიოფსიასთან ერთად, ასევე სისხლის ანალიზები, მათ შორის სიმსივნური მარკერი CA 19-9. ფიზიკური მზადყოფნა ფასდება გულისა და ფილტვების გამოკვლევებით, კვებითი სტატუსისა და სისუსტის შეფასებით, ზოგჯერ კი ფიზიკური დატვირთვის ტესტით. თუ სიყვითლე გამოხატულია ან ოპერაციამდე დაგეგმილია ქიმიოთერაპია, ნაღვლის სადინარში ხშირად იდგმება სტენტი ERCP (ენდოსკოპიური რეტროგრადული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია) მეთოდით მის შესამსუბუქებლად. ორგანიზმის მომზადებას ხელს უწყობს კვებითი მხარდაჭერა, სიარული და სუნთქვითი ვარჯიშები, დიაბეტის კონტროლი და თამბაქოსა და ალკოჰოლის მიტოვება. პანკრეასის კიბოს მქონე ბევრი პაციენტი ოპერაციამდე გადის რამდენიმეთვიან ქიმიოთერაპიას. საერთაშორისო პაციენტებს შეუძლიათ გამგზავრებამდე გაგზავნონ კვლევების პასუხები მულტიდისციპლინური შეფასებისთვის, რაც განმარტავს, რამდენად მიზანშეწონილია ოპერაცია და სავარაუდოდ რამდენი ხანი დასჭირდება კლინიკაში ყოფნას.

ოპერაციის შემდეგ პაციენტი ჩვეულებრივ ერთი ან ორი დღე იმყოფება ინტენსიური ან მაღალი მეთვალყურეობის პალატაში, შემდეგ კი გადადის ქირურგიულ განყოფილებაში. გამოიყენება დაჩქარებული გამოჯანმრთელების პრინციპები: ადრეული სიარული, სუნთქვითი ვარჯიშები და ეტაპობრივი დაბრუნება კვებასთან, თუმცა კუჭის დაცლა გარკვეული დროის განმავლობაში შესაძლოა შენელებული იყოს. დრენაჟები იხსნება მაშინ, როდესაც გუნდი დარწმუნდება, რომ გაჟონვა არ აღინიშნება. საავადმყოფოში დაყოვნება ჩვეულებრივ შეადგენს დაახლოებით 7-14 დღეს. დაღლილობა, მადის დაქვეითება და წონის კლება ნორმალურია პირველ კვირებში, ხოლო ენერგია ჩვეულებრივ აღდგება დაახლოებით ორიდან სამ თვემდე პერიოდში. ბევრ ადამიანს ცხიმების მოსანელებლად ჭამის დროს სჭირდება პანკრეასის ფერმენტების კაფსულები, ზოგს კი უვითარდება დიაბეტი. მგზავრობისთვის დაგეგმეთ საზღვარგარეთ დაახლოებით სამიდან ოთხ კვირამდე ყოფნა, რათა გუნდმა შეაფასოს გამოჯანმრთელების მიმდინარეობა, განიხილოს ჰისტომორფოლოგიური პასუხი და შეათანხმოს ქიმიოთერაპია. შემდგომი მკურნალობა ხშირად შესაძლებელია ჩატარდეს სახლში სრული სამედიცინო დოკუმენტაციის საფუძველზე, ქირურგიულ გუნდთან დისტანციური კომუნიკაციით.

უიპლის ოპერაცია ხანგრძლივი და ტექნიკურად რთული ჩარევაა და გართულებები ხშირია გამოცდილ ცენტრებშიც კი. მთავარი სპეციფიკური გართულებაა პანკრეასის შეერთების ადგილიდან გაჟონვა, რასაც პანკრეასის ფისტულა ეწოდება; მის სამართავად ჩვეულებრივ გამოიყენება დრენაჟები და ანტიბიოტიკები, თუმცა იშვიათად მან შესაძლოა გამოიწვიოს სერიოზული სისხლდენა ან ინფექცია, რაც მოითხოვს ინტერვენციულ რადიოლოგიას ან განმეორებით ოპერაციას. კუჭის შენელებული დაცლა ხშირია და დროთა განმავლობაში თავისით ლაგდება. სხვა რისკებს შორისაა ნაღვლის გაჟონვა, ჭრილობის ინფექცია, სისხლდენა, თრომბები, გულმკერდის ინფექცია და, პაციენტების მცირე ნაწილში, ოპერაციის შემდგომი გარდაცვალება; ეს რისკი უფრო დაბალია იმ ცენტრებში, სადაც ბევრი ასეთი ოპერაცია კეთდება. გრძელვადიანი შედეგები მოიცავს ფერმენტულ უკმარისობასა და დიაბეტს. პანკრეასის კიბოს დროს ქირურგია ქიმიოთერაპიასთან კომბინაციაში წარმოადგენს გრძელვადიანი კონტროლის მთავარ შანსს, თუმცა რეციდივი ხშირია და გუნდი მოსალოდნელ შედეგებს ღიად განიხილავს. კეთილთვისებიანი და დაბალი ხარისხის ავთვისებიანობის სიმსივნეების დროს პროგნოზი, როგორც წესი, საგრძნობლად უკეთესია.