შინაარსზე გადასვლა

ნევროლოგია

ინსულტის სიმპტომები: პირველი ნიშნები და FAST ტესტი

ინსულტს ახასიათებს უეცარი დამბლა, დაბუჟება და მეტყველების მოშლა. გაიგეთ, როგორ ამოიცნოთ ის FAST ტესტით და რატომ უნდა გამოიძახოთ სასწრაფო დაუყოვნებლივ.
ხანდაზმულ ქალს სახლში თავი სტკივა და თავს შეუძლოდ გრძნობს

მოკლე პასუხი: ინსულტი სიცოცხლისთვის საშიში გადაუდებელი მდგომარეობაა: თავის ტვინის ნაწილს უეცრად აღარ მიეწოდება საკმარისი სისხლი ან ტვინში სისხლი ჩაიქცევა. თუ გაჩნდა დამბლა, დაბუჟება ან მეტყველების დარღვევა, დაუყოვნებლივ უნდა გამოიძახოთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარება იმ ქვეყნის გადაუდებელი დახმარების ნომრით, სადაც იმყოფებით (მაგალითად, გერმანიაში ეს არის 112, ავსტრიასა და შვეიცარიაში 144), რადგან ნებისმიერი დაყოვნება ზრდის მუდმივი ნევროლოგიური დაზიანების რისკს.

მთავარი მოკლედ:

  • დრო გადამწყვეტია: სისხლმოკლებულ (იშემიურ) ქსოვილში ჟანგბადის უკმარისობის ყოველ წუთს დაახლოებით 1,9 მილიონი ნერვული უჯრედი იღუპება („Time is brain“, ანუ „დრო ტვინია“).
  • საიმედო ადრეული ამოცნობა: FAST ტესტით (Face, Arms, Speech, Time) არასპეციალისტიც საიმედოდ ამოიცნობს თავის ტვინის სისხლის მიმოქცევის მწვავე დარღვევების 80 %-ზე მეტს.
  • განსხვავება სქესის მიხედვით: ქალებს კლასიკური ცალმხრივი დამბლის გარდა უფრო ხშირად აღენიშნებათ ბუნდოვანი სიმპტომები, მაგალითად დაბნეულობა, გულისრევა ან სუნთქვის გაძნელება.
  • გამაფრთხილებელი ნიშანი TIA: გარდამავალი იშემიური შეტევა სწრაფად გაივლის, მაგრამ მიანიშნებს, რომ მალევე მძიმე იშემიური ინსულტის განვითარების რისკი მომატებულია.
  • მიზანმიმართული გადაუდებელი ჩარევა: ინსულტის სპეციალიზებულ განყოფილებებში (Stroke Unit) თრომბოლიზისითა და მექანიკური თრომბექტომიით შესაძლებელია დახშული სისხლძარღვის ხელახლა გახსნა.

ინსულტი თავის ტვინის გარკვეული ფუნქციების უეცარი მოშლაა, რომელსაც სისხლძარღვის დახშობა ან ქალასშიდა სისხლდენა იწვევს. ნერვული ქსოვილი უკიდურესად მგრძნობიარეა ჟანგბადისა და გლუკოზის ნაკლებობის მიმართ, ამიტომ ნებისმიერი მწვავე ნევროლოგიური დარღვევა უპირობოდ გადაუდებელი მდგომარეობაა. ვინც ასეთ გამაფრთხილებელ ნიშნებს იგრძნობს, მას დაუყოვნებლივ, ადგილზევე სჭირდება ინტენსიური სამედიცინო დახმარება; ლოდინი ან შორ გზაზე გამგზავრება არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება. გეგმური სამედიცინო მომსახურება ან მეორე სამედიცინო აზრის მიღება მხოლოდ მოგვიანებით შეიძლება განიხილებოდეს: ნევროლოგიური რეაბილიტაციისა და განმეორებითი ინსულტის პრევენციის ეტაპზე.

მიმოხილვა: რა არის ინსულტი და რა ფორმები აქვს?

ინსულტი თავის ტვინის სისხლის მიმოქცევის უეცარი მოშლაა. შემთხვევათა დაახლოებით 80-85 %-ში მას სისხლძარღვის დახშობა იწვევს (იშემიური ინსულტი), დაახლოებით 15-20 %-ში კი თავის ტვინში სისხლჩაქცევა (ჰემორაგიული ინსულტი).

ორივე შემთხვევაში ტვინის ქსოვილს, რომელსაც ეს სისხლძარღვი კვებავს, ჟანგბადი საკმარისად აღარ მიეწოდება და იქ მდებარე ნერვული უჯრედები რამდენიმე წუთში წყვეტს მუშაობას. იშემიური ინსულტის დროს თავის ტვინის არტერიას უმეტესად სისხლის კოლტი (თრომბი) ახშობს. თრომბი ან ადგილზევე წარმოიქმნება, ათეროსკლეროზით შევიწროებულ უბანში, ან გულიდან მოდის, ხშირად წინაგულების ფიბრილაციის დროს, და სისხლის ნაკადს საძილე არტერიების გავლით თავის ტვინში შეაქვს (ემბოლია). დაღუპული ქსოვილის, ანუ ინფარქტის ბირთვის, ირგვლივ მდებარეობს ეგრეთ წოდებული პენუმბრა: უბანი, რომელსაც სისხლი ნაკლებად მიეწოდება, მაგრამ სისხლძარღვის სწრაფი გახსნით მისი გადარჩენა ჯერ კიდევ შესაძლებელია.

უფრო იშვიათი, ჰემორაგიული ინსულტის დროს თავის ტვინის სისხლძარღვი სკდება. მიზეზი უმეტესად წლების განმავლობაში არასაკმარისად მოწესრიგებული მაღალი არტერიული წნევაა, რომელიც სისხლძარღვის კედლებს მყიფეს ხდის, ან სისხლძარღვის თანდაყოლილი გამობერილობის (ანევრიზმის) გასკდომა, როცა სისხლი სუბარაქნოიდულ სივრცეში, ტვინის გარსებს შორის, ჩაიქცევა. ჩაქცეული სისხლი ქსოვილს მხოლოდ ჟანგბადის ნაკლებობით არ აზიანებს: ქალას დახურულ ღრუში ის ადგილს იკავებს და საშიშ წნევას ქმნის.

მახასიათებელი იშემიური ინსულტი (თავის ტვინის ინფარქტი) ჰემორაგიული ინსულტი (სისხლჩაქცევა თავის ტვინში)
სიხშირე ყველა შემთხვევის დაახლოებით 80-85 % ყველა შემთხვევის დაახლოებით 15-20 %
განვითარების მექანიზმი სისხლძარღვის დახშობა თრომბით ან ემბოლით სისხლძარღვის გასკდომა და სისხლჩაქცევა ტვინის ქსოვილში
ძირითადი მიზეზები ათეროსკლეროზი, წინაგულების ფიბრილაცია, სისხლძარღვის კედლის განშრევება (დისექცია) ქრონიკული ჰიპერტენზია, ანევრიზმები, ანგიოპათიები
წამყვანი კლინიკური ნიშანი უეცარი, უმეტესად უმტკივნეულო ნევროლოგიური დარღვევები უეცარი დარღვევები, რომლებსაც ხშირად ახლავს აუტანელი, აფეთქებასავით უეცარი თავის ტკივილი
გადაუდებელი გამოსახულებითი კვლევა თავის CT კონტრასტის გარეშე გამორიცხავს სისხლჩაქცევას; დიფუზიურ-შეწონილი MRI თავის CT კონტრასტის გარეშე სისხლჩაქცევას მაშინვე აჩვენებს მკვრივი (ჰიპერდენსიური) უბნის სახით
მკურნალობის მთავარი მიზანი სისხლის ნაკადის აღდგენა (თრომბოლიზისი, თრომბექტომია) სისხლდენის შეჩერება, არტერიული წნევის დაწევა, ქალასშიდა წნევის შემცირება

როგორ ამოვიცნოთ ინსულტის სიმპტომები: დამახასიათებელი ნიშნები

ინსულტის წამყვანი ნიშნებია სხეულის ერთ მხარეს უეცრად განვითარებული დამბლა ან დაბუჟება, პირის კუთხის ჩამოშვება, მეტყველებისა და გამოთქმის დარღვევა, აგრეთვე მხედველობის უეცარი დაკარგვა ან გაორება.

ეს დარღვევები, როგორც წესი, ერთ წამში, სრულიად მოულოდნელად იჩენს თავს. თავის ტვინის მარცხენა ნახევარსფერო სხეულის მარჯვენა მხარეს მართავს და პირიქით, ამიტომ მოძრაობისა და მგრძნობელობის მოშლა თითქმის ყოველთვის სხეულის ერთ მხარეს ვლინდება (ჰემიპარეზი, ანუ ცალმხრივი სისუსტე, ან ჰემიჰიპესთეზია, ანუ მგრძნობელობის ცალმხრივი დაქვეითება). ადამიანი, მაგალითად, ამჩნევს, რომ ხელი უეცრად უღონოდ ჩამოუვარდა, სიარულისას ფეხს მიათრევს ან ლოყა დაუბუჟდა. თუ დაზიანდა ტვინის დომინანტური ნახევარსფერო, სადაც მეტყველების ცენტრია, ადამიანს უჭირს ნათქვამის გაგება ან საჭირო სიტყვის მოძებნა (აფაზია), ან ბუნდოვნად, გაურკვევლად ლაპარაკობს (დიზართრია).

ხშირად ზიანდება მხედველობაც. დამახასიათებელია ცალ თვალში მხედველობის უეცარი დაკარგვა (amaurosis fugax), მხედველობის ველის ერთი ნახევრის ამოვარდნა (ჰემიანოფსია) ან საგნების გაორება. მამაკაცებში კლასიკური ინსულტი განსაკუთრებით ხშირად „სუფთა“ სახით ვლინდება: აშკარა ცალმხრივი დამბლითა და მეტყველების მოშლით. თუმცა ინსულტის ტიპური ნიშანი შეიძლება იყოს წონასწორობის მძიმე დარღვევა, კოორდინაციის მოშლა (ატაქსია) და მანამდე განუცდელი, აფეთქებასავით უეცარი თავის ტკივილიც.

FAST ტესტი ინსულტის დროს: ამოცნობა ოთხ ნაბიჯში

FAST ტესტი ოთხ რამეს ამოწმებს: Face (სახე: არის თუ არა სიმეტრიული), Arms (ხელები: ორივე ხელის წინ გაშვერა), Speech (მეტყველება: მარტივი წინადადების გამეორება) და Time (დრო: რაიმე დარღვევის შემჩნევისთანავე სასწრაფო დახმარების გამოძახება).

ინსულტის FAST ტესტი მკაფიო თანმიმდევრობით აგებული სწრაფი შემოწმებაა. მისი დახმარებით არასპეციალისტიც და პირველი დახმარების აღმომჩენიც რამდენიმე წამში შეძლებს მდგომარეობის საფუძვლიან პირველად შეფასებას. სქემა ჰოსპიტლამდელ გადაუდებელ მედიცინაში შეიქმნა და საიმედოდ ავლენს სისხლის მიმოქცევის დარღვევების უმეტესობას თავის ტვინის წინა სისხლძარღვოვან აუზში:

  1. Face (სახე): სთხოვეთ ადამიანს, ფართოდ გაიღიმოს ან კბილები გამოაჩინოს. თუ სახე ცალ მხარეს ემრუდება ან პირის ერთი კუთხე ჩამოშვებული აქვს, ეს სახის ნერვის ცენტრალურ დამბლაზე მიუთითებს.
  2. Arms (ხელები): სთხოვეთ, ორივე ხელი ერთდროულად წინ გაიშვიროს ხელისგულებით ზემოთ და თვალდახუჭულმა დაახლოებით ათი წამი ასე გააჩეროს. თუ ერთი ხელი ჩამოუვარდება ან ხელისგული შიგნით შეუტრიალდება, ეს მოძრაობითი სისუსტის ნიშანია.
  3. Speech (მეტყველება): სთხოვეთ, გაიმეოროს მარტივი წინადადება (მაგალითად: „დღეს კარგი ამინდია“). თუ ბუნდოვნად ლაპარაკობს, მარცვლებს ურევს ან საერთოდ ვერ ახერხებს სიტყვების თქმას ან გაგებას, ეს მეტყველების დარღვევაა.
  4. Time (დრო): თუ ამ სამი შემოწმებიდან თუნდაც ერთმა დარღვევა აჩვენა, ყოველი წუთი მნიშვნელოვანია. დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება და დისპეტჩერს პირდაპირ უთხარით, რომ ინსულტზე გაქვთ ეჭვი.

სპეციალიზებულ კლინიკებში ამ ტესტს ზოგჯერ BE-FAST ვარიანტამდე აფართოებენ. აქ „B“ ნიშნავს Balance-ს, ანუ წონასწორობას (წონასწორობის უეცარი დაკარგვა ან სიარულის შეუძლებლობა), ხოლო „E“ ნიშნავს Eyes-ს, ანუ თვალებს (მხედველობის უეცარი დაკარგვა ან გაორება). ასე კიდევ უფრო ზუსტად ვლინდება ტვინის ღეროსა და ნათხემის სისხლის მიმოქცევის დარღვევებიც.

ინსულტის სიმპტომები ქალებში: ყურადღება არატიპურ ჩივილებს

ქალებს კლასიკური ცალმხრივი დამბლის გარდა უფრო ხშირად აღენიშნებათ არატიპური სიმპტომებიც: უეცარი დაბნეულობა, სუნთქვის გაძნელება, გულისრევა, ყლაპვის გაძნელება ან აუხსნელი ძლიერი დაღლილობა. ამან შეიძლება სწრაფი დიაგნოზის დასმა გაართულოს.

ეპიდემიოლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ ქალებს ინსულტი საშუალოდ უფრო გვიან ასაკში ემართებათ, ვიდრე მამაკაცებს, ამიტომ კლინიკურ სურათს ხშირად თანმხლები დაავადებები ფარავს. ჰორმონული ფაქტორების გარდა (მაგალითად, ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების მიღება ნიკოტინის მოხმარებასთან ერთად, ორსულობის გართულებები, როგორიცაა პრეეკლამფსია, ან ესტროგენის დონის დაქვეითება მენოპაუზის შემდეგ), თავად არატიპური ჩივილებიც განაპირობებს იმას, რომ ქალებში ინსულტის სიმპტომებს ზოგჯერ შეცდომით პანიკის შეტევად, ვირუსულ ინფექციად ან ასაკობრივ დაბნეულობად მიიჩნევენ.

ასეთი ნაკლებად აშკარა სიმპტომებია:

  • უეცრად დაწყებული დეზორიენტაცია ან ჰალუცინაციები
  • აუხსნელი სლოკინი ყლაპვის გაძნელებასთან ერთად
  • გაურკვეველი, გაფანტული ტკივილი გულმკერდში, კისერში ან კიდურებში
  • უეცარი გულისრევა ღებინებით, როცა მანამდე კუჭ-ნაწლავის დაავადება არ ყოფილა
  • უეცარი, ძლიერი სისუსტე და გაბრუება

ამ არასპეციფიკური ნიშნების გამო ქალებში სიმპტომების დაწყებიდან საავადმყოფოში მისვლამდე, სტატისტიკურად, მეტი დრო გადის, ვიდრე მამაკაცებში. ამიტომ სქესთა შორის ამ განსხვავებების ცოდნა აუცილებელია, რომ გადაუდებელი ჩარევისთვის განკუთვნილი დროის ვიწრო მონაკვეთი ხელიდან არ გავუშვათ.

მსუბუქი ინსულტი და TIA: რატომ არის დროებითი დარღვევებიც გამაფრთხილებელი ნიშანი

გარდამავალი იშემიური შეტევა (TIA) უმეტესად რამდენიმე წუთში ან რამდენიმე საათში სრულად გაივლის. მიუხედავად ამისა, ის მიანიშნებს, რომ მომდევნო მძიმე იშემიური ინსულტის რისკი მნიშვნელოვნად მომატებულია, და ზუსტად ისეთსავე გადაუდებელ გამოკვლევას მოითხოვს.

ყოველდღიურ მეტყველებაში TIA-ის ხანმოკლე გამოვლინებებს ხშირად მსუბუქი ინსულტის სიმპტომებს ან „მინი-ინსულტს“ უწოდებენ. მექანიზმი ასეთია: TIA-ის დროს სისხლძარღვის დამხშობ თრომბს ორგანიზმი თავისივე ძალებით შლის, სანამ ტვინის ქსოვილი შეუქცევადად დაიღუპება. სიმპტომები, მაგალითად ხელის რამდენიმეწუთიანი დაბუჟება, ცალ თვალში მხედველობის ხანმოკლე დაკარგვა ან საჭირო სიტყვის მოძებნის წამიერი გაძნელება, თითქოს უკვალოდ ქრება.

საფრთხე სწორედ ამ მოჩვენებით გამოკეთებაშია: ბევრი დასაძინებლად წვება ან ექიმთან ჩვეულებრივ, გეგმურ ვიზიტს ელოდება. კლინიკური რეგისტრების მონაცემები კი აჩვენებს, რომ TIA-ის მქონე პაციენტების დაახლოებით 10-20 %-ს მომდევნო 90 დღის განმავლობაში სრული იშემიური ინსულტი ემართება, მათ მნიშვნელოვან ნაწილს კი უკვე პირველ 48 საათში. განმეორების მოკლევადიანი რისკის შესაფასებლად ექიმთა გუნდები ქულობრივ შკალებს იყენებენ, მაგალითად ABCD2 შკალას (ასაკი, არტერიული წნევა, კლინიკური ნიშნები, სიმპტომების ხანგრძლივობა, დიაბეტი). ყოველი TIA, ისევე როგორც მწვავე ინსულტი, დაუყოვნებლივ უნდა გამოიკვლიონ კომპიუტერული ტომოგრაფიით (CT) ან მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიით (MRI) და სისხლძარღვების ულტრაბგერითი კვლევით, რათა მიზეზი დაადგინონ და სისხლძარღვის უფრო დიდი დახშობა მიზანმიმართულად აიცილონ თავიდან.

რატომ არის ყოველი წუთი მნიშვნელოვანი: გადაუდებელი მკურნალობა ინსულტის განყოფილებაში

ჟანგბადის უკმარისობის ყოველ წუთს მილიონობით ნერვული უჯრედი იღუპება („Time is brain“). ამიტომ მკურნალობა ინსულტის სპეციალიზებულ განყოფილებაში რაც შეიძლება სწრაფად უნდა დაიწყოს: ინტრავენური თრომბოლიზისი დროის ვიწრო მონაკვეთში, როგორც წესი, 4,5 საათის განმავლობაში, ან მექანიკური თრომბექტომია.

სასწრაფოს გამოძახება დახმარების სტანდარტულ ჯაჭვს ამოქმედებს. გერმანულენოვან ქვეყნებში, მაგალითად, პაციენტი პირდაპირ იმ საავადმყოფოში მიჰყავთ, სადაც ინსულტის სერტიფიცირებული განყოფილება (Stroke Unit) მუშაობს; გერმანიაში ამისთვის მთელ ქვეყანაში ერთიან ნომერზე 112 რეკავენ, ავსტრიასა და შვეიცარიაში კი სასწრაფო დახმარებას ძირითადად ნომერზე 144 იძახებენ. სასწრაფო დახმარების ბრიგადა საავადმყოფოს ჯერ კიდევ ადგილიდან ატყობინებს გადაუდებელი შემთხვევის შესახებ, რათა CT-ის გუნდი და ნევროლოგები მზად დახვდნენ.

როცა გამოსახულებითი კვლევა სისხლჩაქცევას გამორიცხავს, გამოიყენება მტკიცებულებებზე დაფუძნებული შემდეგი მეთოდები:

  1. ინტრავენური თრომბოლიზისი (ლიზისი): პაციენტს წვეთოვანით უკეთებენ ქსოვილოვანი პლაზმინოგენის რეკომბინანტულ აქტივატორს (rt-PA, მაგალითად Alteplase ან Tenecteplase), წამალს, რომელიც ინსულტის გამომწვევ თრომბს ხსნის. სტანდარტული დროის ზღვარი აქ მაქსიმუმ 4,5 საათია სიმპტომების დაწყების ზუსტი მომენტიდან („Last seen normal“, ანუ იმ დროიდან, როცა ადამიანი ბოლოს ნახეს ჩვეულ მდგომარეობაში).
  2. მექანიკური თრომბექტომია: თავის ტვინის მსხვილი არტერიების დახშობისას (მაგალითად, თავის ტვინის შუა არტერიის ან შიგნითა საძილე არტერიის) ნეირორადიოლოგებს საზარდულის ან მაჯის არტერიიდან თავის ტვინამდე მიკროკათეტერი შეჰყავთ. იქ თრომბს მექანიკურად იღებენ: სტენტ-რეტრივერით ან შეწოვით (ასპირაციით). ეს ჩარევა, როგორც წესი, სიმპტომების დაწყებიდან 6 საათამდეა შესაძლებელი, ხოლო თუ გამოსახულებითი კვლევის შედეგი ხელსაყრელია (ე.წ. Mismatch), ცალკეულ შემთხვევებში 24 საათამდეც.
  3. მონიტორინგი ინსულტის განყოფილებაში: სამეთვალყურეო პალატაში სპეციალურად მომზადებული ექთნები და ექიმები უწყვეტად აკონტროლებენ არტერიულ წნევას, გულის რიტმს, სისხლში შაქრის დონეს, სხეულის შინაგან ტემპერატურას და სისხლის ჟანგბადით გაჯერებას (სატურაციას). ამ მაჩვენებლების ასეთი მკაცრი კონტროლი ტვინის მეორეულ დაზიანებას მინიმუმამდე ამცირებს.
  4. ადრეული რეაბილიტაცია: ფიზიოთერაპევტები, ერგოთერაპევტები და ლოგოპედები პირველ გამააქტიურებელ ვარჯიშებს ჯერ კიდევ ინსულტის განყოფილებაში იწყებენ, რათა ტვინის პლასტიკურობა, ანუ გარდაქმნისა და აღდგენის უნარი, რაც შეიძლება ადრე ამოქმედდეს.

მიზეზები, რისკის ფაქტორები და მიზანმიმართული პრევენცია

ინსულტის ყველაზე ქმედითი პრევენცია ეფუძნება მაღალი არტერიული წნევის თანმიმდევრულ კონტროლს, წინაგულების ფიბრილაციის ადრეულ გამოვლენასა და მკურნალობას, აგრეთვე ნიკოტინზე უარის თქმას და შაქრიანი დიაბეტის დროს სისხლში შაქრის დონის მოწესრიგებას.

შეფასებების მიხედვით, ინსულტების 70-80 %-ის თავიდან აცილება შესაძლებელი იქნებოდა იმ რისკის ფაქტორების კონტროლით, რომლებზეც ზემოქმედება შეიძლება. არტერიული ჰიპერტენზია, ანუ მაღალი წნევა, ყველაზე ძლიერ რისკის ფაქტორად ითვლება და სხვებს ბევრად აღემატება: სისხლძარღვებში მუდმივად მომატებული წნევა აზიანებს მათ შიგნითა შრეს (ენდოთელიუმს), ხელს უწყობს ათეროსკლეროზული ფოლაქების წარმოქმნას და ტვინის წვრილ სისხლძარღვებს გასკდომამდე ასუსტებს. ოჯახის ექიმთან შეთანხმებით უნდა ეცადოთ, რომ წნევა 130/80 mmHg-ზე დაბალი იყოს.

კიდევ ერთი მთავარი გამომწვევი წინაგულების ფიბრილაციაა. რიტმის ამ დარღვევის დროს გულის წინაგულები შეთანხმებულად აღარ იკუმშება, ამიტომ წინაგულის ყურში სისხლის დინება ნელდება და თრომბები ადვილად წარმოიქმნება. ისინი შეიძლება შეუმჩნევლად მოხვდეს თავის ტვინში. მკურნალობა ამ დროს უმეტესად სისხლის შედედების საწინააღმდეგო აბების მიღებაა (პერორალური ანტიკოაგულაცია, მაგალითად პირდაპირი პერორალური ანტიკოაგულანტებით, DOAC).

პრევენციის სხვა საყრდენებია:

  • მოწევისთვის თავის დანებება: თამბაქოს მოხმარება ინსულტის რისკს აორმაგებს, რადგან სისხლძარღვების კედლებს უფრო ხისტს ხდის და თრომბოციტების შეწებებას უწყობს ხელს.
  • ლიპიდების კონტროლი: სტატინებით LDL ქოლესტერინის დაქვეითება საძილე არტერიებში უკვე არსებულ ათეროსკლეროზულ ფოლაქებს ასტაბილურებს.
  • დიაბეტის კონტროლი: გლუკოზის ქრონიკულად მომატებული დონე როგორც წვრილ, ისე მსხვილ სისხლძარღვებს აზიანებს.
  • ხმელთაშუა ზღვის დიეტა და ფიზიკური აქტივობა: რეგულარული აერობული ვარჯიში გამძლეობაზე (კვირაში სულ მცირე 150 წუთი) და ბოჭკოვანი ნივთიერებებითა და უჯერი ცხიმოვანი მჟავებით მდიდარი კვება მნიშვნელოვნად ამცირებს სისხლძარღვების ანთებას.

შესაძლო რისკები და გართულებები მკურნალობის პროცესში

როგორც თავად ინსულტს, ისე მის გადაუდებელ მკურნალობას თავისი სამედიცინო რისკები ახლავს, ამიტომ საჭიროა მკაცრი მეთვალყურეობა ინტენსიური თერაპიის ან ინსულტის სპეციალიზებულ განყოფილებაში (Stroke Unit).

ინტრავენური თრომბოლიზისის ყველაზე საშიში გართულება თავის ტვინში მეორეული სისხლჩაქცევაა (ჰემორაგიული ტრანსფორმაცია), რომელიც კლინიკურ კვლევებში ნამკურნალებ პაციენტთა დაახლოებით 2-6 %-ს აღენიშნება. ამიტომ ექიმები წინასწარ მკაცრად ამოწმებენ გამომრიცხავ კრიტერიუმებს (უკუჩვენებებს), როგორიცაა მანამდე გადატანილი მძიმე ოპერაცია, სისხლის შედედების დარღვევა ან 185/110 mmHg-ზე მაღალი არტერიული წნევა, რომლის დაწევაც ვერ ხერხდება.

ვრცელი ინფარქტის შემდეგ პირველ დღეებში შესაძლოა თავის ტვინის ავთვისებიანი შეშუპებაც განვითარდეს. როცა დაზიანებული ქსოვილი შუპდება, ჩნდება საფრთხე, რომ ტვინის ღეროს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ცენტრები ჩაიჭედოს. ასეთ შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს ნეიროქირურგიული განტვირთვის ოპერაცია (დეკომპრესიული კრანიექტომია): ქალას ძვლის ნაწილს დროებით იღებენ, რომ ტვინს სივრცე მიეცეს. მწვავე ფაზის სხვა, მთელ ორგანიზმთან დაკავშირებული გართულებებია ასპირაციული პნევმონია ყლაპვის შეუმჩნეველი დარღვევის გამო, ფეხის ღრმა ვენების თრომბოზი ფილტვის ემბოლიით და გულის რიტმის დარღვევები. მოგვიანებით მთავარ პრობლემად იქცევა კუნთების სპასტიკურობა, ცენტრალური ნეიროპათიული ტკივილი და დეპრესიული ეპიზოდები (ინსულტის შემდგომი დეპრესია), რასაც სხვადასხვა პროფილის სპეციალისტების სტრუქტურირებული მეთვალყურეობა სჭირდება.

ხშირად დასმული კითხვები

როგორ მოვიქცეთ ინსულტის სიმპტომების დროს?

ინსულტზე ეჭვის შემთხვევაში დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება იმ ქვეყნის გადაუდებელი დახმარების ნომრით, სადაც იმყოფებით (მაგალითად, გერმანიაში ეს არის 112, ავსტრიასა და შვეიცარიაში 144), და პირდაპირ თქვით: „ინსულტზეა ეჭვი“. პაციენტი მოხერხებულ მდგომარეობაში მოათავსეთ, ისე, რომ ტანის ზედა ნაწილი ოდნავ წამოწეული ჰქონდეს, შეუხსენით მჭიდრო ტანსაცმელი და არავითარ შემთხვევაში არ მისცეთ სასმელი, საკვები ან წამალი: ყლაპვის მწვავე დამბლის გამო შეიძლება დაიხრჩოს. გარდა ამისა, ჩაიწერეთ ზუსტი დრო, როდის გამოჩნდა პირველი სიმპტომები: საავადმყოფოში ეს მონაცემი გადამწყვეტია იმის დასადგენად, ეტევა თუ არა პაციენტი მკურნალობისთვის დასაშვებ დროში.

არის თუ არა თავბრუსხვევა ინსულტის ნიშანი?

უეცრად დაწყებული, გაუვლელი თავბრუსხვევა, როცა ყველაფერი ტრიალებს ან ადამიანი ქანაობს, შეიძლება ნათხემის ან ტვინის ღეროს ინსულტის სერიოზული ნიშანი იყოს. მხოლოდ თავბრუსხვევას, სხვა ჩივილების გარეშე, ხშირად უფრო უწყინარი მიზეზი აქვს შიგნითა ყურში (მაგალითად, კეთილთვისებიანი პოზიციური თავბრუსხვევა). მაგრამ თუ თავბრუსხვევას ახლავს საგნების გაორება, არამყარი სიარული, ყლაპვის დარღვევა, დაბუჟება ან გულისრევა, ეს დიდი ალბათობით თავის ტვინის ცენტრალურ დაზიანებაზე მიუთითებს და დაუყოვნებლივ, გადაუდებელი წესით უნდა გამოიკვლიონ.

რამდენ ხანს გრძელდება რეაბილიტაცია ინსულტის შემდეგ?

ნევროლოგიური რეაბილიტაცია ინსულტის განყოფილებაში პირველივე დღეებში იწყება და, ქსოვილის დაზიანების სიმძიმის მიხედვით, როგორც წესი, რამდენიმე კვირიდან მრავალ თვემდე გრძელდება. ფუნქციების ყველაზე თვალსაჩინო აღდგენა, ნეირონული პლასტიკურობის წყალობით, ჩვეულებრივ პირველი სამი-ექვსი თვის განმავლობაში ხდება. თუმცა მიზანმიმართულმა ფიზიოთერაპიამ, ერგოთერაპიამ და ლოგოპედიურმა მეცადინეობებმა მოძრაობისა და მეტყველების უნარი შეიძლება გაზომვადად გააუმჯობესოს ინსულტიდან წლების შემდეგაც.

რა გრძელვადიანი შედეგები შეიძლება დარჩეს ინსულტის შემდეგ?

ყველაზე ხშირი გრძელვადიანი შედეგებია სხეულის ცალი მხარის არასრული დამბლა (ჰემიპარეზი), არამყარი სიარული, მეტყველებისა და გამოთქმის დარღვევები (აფაზია, დიზართრია) და მხედველობის ველის ამოვარდნები. გარდა ამისა, ბევრს აწუხებს გამოხატული ქრონიკული დაღლილობა (ინსულტის შემდგომი დაღლილობა), ყურადღების კონცენტრაციის დარღვევა ან დეპრესიული განწყობა, რაც ხანგრძლივ ამბულატორიულ ნევროლოგიურ და ნეიროფსიქოლოგიურ მკურნალობას მოითხოვს.

არ იცით, რომელი ჰოსპიტალი შეესაბამება თქვენს შემთხვევას?

ატვირთეთ თქვენი სამედიცინო დოკუმენტები და ჩვენი ხელოვნური ინტელექტი შეადარებს მათ ქსელის თითოეული ჰოსპიტლის დადასტურებულ შესაძლებლობებს.

  1. ატვირთეთ დოკუმენტები (ანგარიშის შექმნა არ არის საჭირო)
  2. ხელოვნური ინტელექტი შეარჩევს ჰოსპიტლებს, რომლებიც რეალურად მკურნალობენ თქვენს შემთხვევას
  3. თქვენ თავად ირჩევთ, ვის გაეგზავნოს თქვენი შემთხვევა. ჩვენ წარვადგენთ მას ჰოსპიტლის ენაზე და ჰოსპიტალი პირდაპირ გიპასუხებთ

უფასოა და ანონიმური. თქვენი დოკუმენტები კონფიდენციალური რჩება, სანამ თავად არ გადაწყვეტთ მათ გაგზავნას.

დოკუმენტების ატვირთვა

მეტი ბლოგიდან